Slim VAT 3 – wszystko, co musisz wiedzieć

Pakiet Slim VAT 3 (Simple, Local, Modern) wszedł w życie w większości przepisów 1 lipca 2023 roku i przyniósł szereg rozwiązań, na które przedsiębiorcy czekali od lat. Nie jest to jedynie kosmetyka. To konkretne zmiany wpływające na płynność finansową, sposób korygowania faktur oraz limity sprzedażowe. W tym artykule przeanalizujemy szczegółowo, co nowelizacja ustawy o VAT zmienia w Twojej codziennej pracy i jak możesz wykorzystać te uproszczenia podatkowe do optymalizacji procesów w firmie.

Najważniejsza zmiana – wyższy limit małego podatnika VAT

Dla wielu przedsiębiorców kluczową informacją w pakiecie Slim VAT 3 jest podniesienie progu przychodów, który uprawnia do statusu małego podatnika. Wcześniejszy limit wynosił 1 200 000 euro. Nowe przepisy podnoszą tę poprzeczkę aż do 2 000 000 euro. W przeliczeniu na polską walutę – uwzględniając kurs przyjęty w ustawie – oznacza to, że status ten zyskało znacznie szersze grono firm, których roczne obroty nie przekraczają ok. 9,6 mln złotych.

Dlaczego mały podatnik VAT to tak pożądany status? Otwiera on drogę do dwóch fundamentalnych przywilejów, które bezpośrednio poprawiają płynność finansową przedsiębiorstwa:

• Metoda kasowa – dzięki niej odprowadzasz podatek należny do urzędu skarbowego dopiero w momencie, gdy kontrahent faktycznie opłaci Twoją fakturę, a nie w momencie jej wystawienia. To ochrona przed zatorami płatniczymi.
• Rozliczenie kwartalne VAT – zamiast co miesiąc, składasz deklaracje i wykonujesz przelewy do urzędu cztery razy w roku. Zmniejsza to liczbę formalności i pozwala dłużej dysponować gotówką w firmie.

Jeśli Twoja firma balansowała na granicy starego limitu, zmiany w vat dają Ci teraz bezpieczny margines wzrostu bez utraty tych preferencji.

Koniec z fakturą przy odliczeniu VAT od WNT – ułatwienie dla importerów

Do 2023 transakcje wewnątrzwspólnotowe bywały koszmarem księgowym. Jeśli kupowałeś towary od kontrahenta z Unii Europejskiej, musiałeś otrzymać fakturę w ciągu trzech miesięcy od upływu miesiąca, w którym powstał obowiązek podatkowy. Brak dokumentu w tym terminie zmuszał Cię do korekty odliczonego podatku „na minus”. Musiałeś oddać VAT, a potem – po otrzymaniu spóźnionej faktury – ponownie go odliczać. Generowało to zbędną pracę i zamieszanie w JPK.

Pakiet Slim VAT 3 likwiduje ten uciążliwy obowiązek. Teraz WNT bez faktury przestaje być problemem blokującym odliczenie. Nowe regulacje pozwalają na ujęcie podatku naliczonego w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym deklarujesz podatek należny. Warunkiem jest powstanie obowiązku podatkowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów. Fizyczne dysponowanie fakturą w momencie składania deklaracji przestało być warunkiem koniecznym do zachowania neutralności podatkowej transakcji. To ogromna ulga dla importerów, którzy nie muszą już monitorować skrzynki pocztowej w obawie przed koniecznością robienia korekt wstecznych.

Faktury korygujące w walutach obcych

Jednym z najbardziej skomplikowanych zagadnień, które uporządkował pakiet slim vat, jest kwestia przeliczania kursów walut przy korektach. Wcześniej przepisy nie precyzowały jednoznacznie, jaki kurs zastosować w przypadku korekty in minus lub in plus, co prowadziło do licznych sporów z organami podatkowymi. Przedsiębiorcy często nie wiedzieli, czy stosować kurs bieżący z dnia wystawienia korekty, czy kurs historyczny z faktury pierwotnej.

Nowe przepisy wprowadzają jasną zasadę generalną: kurs waluty przy korekcie powinien być taki sam, jak przy fakturze pierwotnej (historyczny). Jeśli wystawiasz korektę do konkretnej faktury sprzedaży, sięgasz po kurs, po którym przeliczyłeś przychód pierwotny. Eliminuje to ryzyko różnic kursowych wpływających na wysokość podatku VAT i upraszcza ewidencję księgową. Faktura korygująca w walucie obcej przestaje być zagadką interpretacyjną.

Slim VAT a dokument korygujący do wielu transakcji

Ustawodawca przewidział jednak ważny wyjątek dla tak zwanych zbiorczych faktur korygujących. Jeśli udzielasz rabatu za dany okres i wystawiasz jeden dokument korygujący do wielu transakcji z różnymi kursami, stosowanie kursów historycznych byłoby katorgą. W takim przypadku możesz zastosować uproszczenie. Przeliczenia dokonujesz według średniego kursu NBP ogłoszonego na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień wystawienia faktury korygującej zbiorczej. To rozwiązanie znacząco przyspiesza pracę działów księgowych obsługujących dużą liczbę transakcji zagranicznych.

Proporcja VAT i sprzedaż mieszana – mniej liczenia dla drobnych transakcji

Firmy prowadzące działalność mieszaną – czyli sprzedające towary lub usługi zarówno opodatkowane VAT, jak i zwolnione (np. usługi medyczne, finansowe) – muszą odliczać podatek naliczony według specjalnego współczynnika. Sprzedaż mieszana wymaga ustalenia, jaka część zakupów służy działalności opodatkowanej.

Slim VAT 3 wprowadza tu dwa istotne ułatwienia. Po pierwsze, zwiększono limit kwotowy dla podatku naliczonego niepodlegającego odliczeniu, który pozwala na przyjęcie proporcji 100%. Jeśli proporcja VAT przekracza 98%, a kwota podatku nieodliczalnego w skali roku jest mniejsza niż 10 000 zł (wcześniej było to zaledwie 500 zł), przedsiębiorca ma prawo uznać, że przysługuje mu pełne odliczenie. To ukłon w stronę firm, u których sprzedaż zwolniona jest marginalna.

Po drugie, zlikwidowano biurokratyczny wymóg uzgadniania prognozy współczynnika z naczelnikiem urzędu skarbowego w formie protokołu. Obecnie wystarczy jedynie zawiadomienie naczelnika o przyjętej wysokości proporcji. Mniej pism, mniej wizyt w urzędzie, szybsze procedowanie.

Sankcje VAT i rachunek VAT – liberalizacja przepisów

Kolejnym obszarem, w którym zaszły sankcje vat, jest podejście do karania podatników za błędy w rozliczeniach. Przed wejściem w życie nowelizacji, organy podatkowe często stosowały automatyczne sankcje w wysokości 15%, 20% lub 30% kwoty zaniżenia zobowiązania, bez głębszej analizy przyczyn błędu. Trybunał Sprawiedliwości UE zakwestionował takie podejście. Nowe przepisy nakazują organom indywidualną ocenę sytuacji. Urzędnik musi teraz wziąć pod uwagę okoliczności powstania nieprawidłowości, jej wagę oraz to, czy podatnik podjął działania naprawcze. Oznacza to koniec z automatu nakładanych kar – każda sprawa wymaga analizy, co zwiększa bezpieczeństwo uczciwych przedsiębiorców popełniających zwykłe pomyłki rachunkowe.

Zmiany dotknęły również mechanizmu Split Payment. Środki zgromadzone na koncie technicznym VAT zyskały większą elastyczność. Możesz teraz opłacać z nich nie tylko VAT, PIT, CIT czy ZUS, ale również inne daniny publiczne, takie jak podatek od sprzedaży detalicznej (podatek od handlu), podatek od wydobycia niektórych kopalin czy tzw. podatek cukrowy. Dzięki temu pieniądze na rachunku VAT pracują na uregulowanie szerszego spektrum zobowiązań, zamiast leżeć bezczynnie, co poprawia ogólną płynność finansową przedsiębiorstwa.

Wiążąca Informacja Stawkowa (WIS) bez opłat

Dobra wiadomość dla tych, którzy chcą mieć pewność co do stosowanej stawki VAT. Wniosek o wydanie WIS (Wiążącej Informacji Stawkowej) nie podlega już opłacie, która wcześniej wynosiła 40 zł. Choć kwota ta nie była zaporowa, jej zniesienie jest symbolem proklienckiego podejścia administracji. Dodatkowo nastąpiła konsolidacja organów wydających interpretacje. Wiążąca informacja stawkowa, a także WIA (akcyzowa), WIP (o pochodzeniu) i WIT (taryfowa) są teraz wydawane przez jeden organ – Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Ujednolica to orzecznictwo i procedury odwoławcze.

Zmiany ukryte – co Slim VAT 3 zmienił poza VAT-em?

Warto wiedzieć, że ustawa wprowadzająca pakiet slim vat przemyciła również korzystne zmiany w innych ustawach, które mogą dotyczyć Ciebie jako osoby prywatnej:

• Podatek od spadków i darowizn – znacząco wzrosły kwoty wolne od podatku. Dla I grupy podatkowej (najbliższa rodzina) kwota wolna wzrosła do 36 120 zł, dla II grupy do 27 090 zł, a dla III grupy do 5 733 zł. Ułatwia to przekazywanie majątku w rodzinie bez konieczności dzielenia się z fiskusem.
• Ulga rehabilitacyjna – rozszerzono katalog osób, na które można odliczać wydatki w ramach ulgi rehabilitacyjnej (np. na wnuki) oraz zlikwidowano limit dochodowy dla osoby niepełnosprawnej będącej na utrzymaniu podatnika w przypadku dzieci.

Podsumowanie zmian – tabela porównawcza

Aby ułatwić Ci nawigację po nowych przepisach, przygotowałem zestawienie najważniejszych różnic przed i po wprowadzeniu pakietu Slim VAT 3.

Obszar zmian	Było (Przed Slim VAT 3)	Jest (Po Slim VAT 3)
Limit małego podatnika	1 200 000 euro	2 000 000 euro
Kurs waluty przy korekcie	Niejasne przepisy, spory interpretacyjne	Jasna zasada: kurs historyczny (z faktury pierwotnej)
Odliczenie VAT od WNT	Wymagana faktura w ciągu 3 miesięcy	Faktura nie jest warunkiem koniecznym do odliczenia w terminie
Sankcje VAT	Automatyczne nakładanie kar (np. 30%)	Indywidualna ocena okoliczności i miarkowanie kary
Proporcja VAT	Limit 500 zł dla uznania 100% odliczenia	Limit 10 000 zł dla uznania 100% odliczenia
Opłata za WIS	40 zł	Bezpłatnie

Wprowadzone zmiany to krok w dobrą stronę. Uproszczenia w rozliczaniu korekt walutowych oraz zniesienie wymogu posiadania faktury przy WNT to realna oszczędność czasu dla księgowości. Z kolei wyższy limit małego podatnika pozwala większym podmiotom cieszyć się korzyściami metody kasowej. Warto przeanalizować swoją sytuację i sprawdzić, czy Twoja firma w pełni korzysta z nowych możliwości, jakie daje znowelizowane prawo. Nie wiesz jak to zrobić? Skorzystaj z usług biura rachunkowego w Szczecinie!